Skip to main content

B. F. G. Fabrègue dla Blue Europe, artykuł złożony 01.12.2021, korekta Gwendal Combot.

Wśród niespodziewanych głównych potęg jądrowych w UE, Słowacja wyróżnia się swoim profilem produkcji energii, dość unikalnym. Dzięki wyjątkowej polityce publicznej, która rozpoczęła się w 1960 r., kiedy Czechosłowacja była jeszcze państwem, rząd słowacki stale rozbudowywał potencjał jądrowy. Obecnie Słowacja wytwarza ponad 60% energii ze źródeł jądrowych i jest na najlepszej drodze do prześcignięcia Francji, która jest największym konsumentem energii jądrowej w swoim bilansie energetycznym. Jak zobaczymy, energetyka jądrowa na Słowacji działa w zasadzie bez zakłóceń, a cały cykl jest w pełni zarządzany.

Slovakia, energy, news, evolution, energy breakdown, coal, oil,

Długa historia przed przystąpieniem do UE

Rząd Czechosłowacji rozpoczął budowę pierwszej elektrowni jądrowej w Republice Czechosłowackiej w 1958 r. – był to chłodzony gazem ciężkowodny reaktor ciśnieniowo-rurowy w Bohunicach (obecnie na Słowacji). Ten reaktor A1 o mocy 110 MWe netto, zaprojektowany przez Rosję i zbudowany przez firmę Skoda, został ukończony w 1972 r. i pracował do 1977 r., kiedy to został zamknięty z powodu wypadku podczas tankowania paliwa.

W 1972 r. rozpoczęto budowę elektrowni Bohunice V1, z dwoma reaktorami VVER-440 V-230 dostarczonymi przez rosyjski Atomenergoexport i czechosłowacką Skodę. Pierwszy z nich został podłączony do sieci w 1978 roku, a drugi dwa lata później. W 1976 r. Skoda rozpoczęła budowę dwóch reaktorów V-213 (instalacja V2). W latach 1984 i 1985 reaktory V2 weszły do eksploatacji. Atomenergoproekt zaprojektował je wszystkie.

Jako warunek przystąpienia Słowacji do Unii Europejskiej (UE) w 2004 roku rząd słowacki zobowiązał się do zamknięcia bloków 1 i 2 reaktora Bohunice V1 ze względu na zgłaszane problemy z bezpieczeństwem wczesnego modelu reaktora. Planowanym terminem zamknięcia był rok 2000, ale w związku z przystąpieniem do UE uzgodniono późniejsze daty 2006 i 2008.

Te ostatnie daty zostały ustalone pomimo szeroko zakrojonej renowacji bloków, która obejmowała wymianę awaryjnych systemów chłodzenia rdzenia oraz modernizację oprzyrządowania i systemów sterowania. Dwa reaktory Bohunice V1 były pierwszymi reaktorami V-230 działającymi poza granicami Związku Radzieckiego i od 1991 roku przeszły więcej modernizacji niż jakakolwiek inna jednostka tej klasy, o łącznej wartości ponad 300 milionów USD. W 2000 roku misja Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (IAEA) stwierdziła, że “wszystkie problemy bezpieczeństwa odnotowane wcześniej przez IAEA zostały odpowiednio rozwiązane” w przypadku bloków V1. Słowacja twierdziła, że poprawa bezpieczeństwa wyeliminowała wszystkie wady konstrukcyjne, co zostało potwierdzone przez misje międzynarodowych ekspertów ds. bezpieczeństwa.

W okresie poprzedzającym przyjęcie do UE w 2004 roku przedstawiciele wschodnioeuropejskiego przemysłu jądrowego opowiadali się za przyjęciem przejrzystych i racjonalnych kryteriów bezpieczeństwa UE, a nie za karnym zamykaniem reaktorów, które zostały w znacznym stopniu zmodernizowane. Zwłaszcza słowackie bloki Bohunice V1 zostały okrzyknięte doskonałymi przykładami wysokich standardów bezpieczeństwa, jakie reaktory takie mogą osiągnąć dzięki wsparciu zachodnich przedsiębiorstw, takich jak Siemens.

Energetyka jądrowa na Słowacji po wejściu do Unii Europejskiej

Bloki V1 w Bohunicach produkowały energię elektryczną po kosztach o połowę niższych niż inne słowackie źródła, a ich zamknięcie przed uruchomieniem Mochovców 3 i 4 spowodowało, że kraj pozostał bez prądu. Jednostka 1 elektrowni Bohunice V1 została wyłączona pod koniec grudnia 2006 r., co spowodowało odcięcie około 9 % dostaw energii elektrycznej na Słowacji. Drugi blok elektrowni V1 został zamknięty pod koniec 2008 roku. Premier stwierdził, że szanuje decyzję o zamknięciu elektrowni, ale postrzega ją jako “zdradę energetyczną” ze strony poprzedniego rządu, w wyniku której Słowacja stała się importerem energii elektrycznej. Spekulował na temat możliwości ponownego uruchomienia bloków V1 w przyszłości.

Nie wszystkie reaktory w Bohunicach zostały zamknięte: w latach 2005-2008 operator Slovenské Elektrárne (SE) zmodernizował odporność sejsmiczną, systemy chłodzenia oraz systemy oprzyrządowania i sterowania (I&C) w dwóch blokach Bohunice V2 w celu przedłużenia ich żywotności do 40 lat (do 2025 roku). Następnie przeprowadzono stopniową modernizację obu bloków1, dzięki czemu do listopada 2010 roku moc każdego z nich wzrosła z 440 MWe brutto do 505 MWe brutto (472 MWe netto). Szacowany całkowity koszt wyniósł 500 mln EUR. Po modernizacji SE zamierza odnowić licencje dla bloków V2 do 2045 roku.

Drugą główną odziedziczoną po Czechosłowacji elektrownią były Mochovce. W 1982 roku Skoda rozpoczęła budowę dwóch pierwszych bloków czteroelektrowni jądrowej Mochovce z wykorzystaniem reaktorów VVER-440 V-213. Budowę bloków 3 i 4 rozpoczęto w 1986 roku, a zakończono w 1992 roku. Bloki 1 i 2 rozpoczęły pracę odpowiednio w 1998 i 1999 roku. Dzięki pomocy firm zachodnich oba te bloki zostały znacznie zmodernizowane, a ich systemy I&C poddane remontowi. Do czerwca 2008 roku moc Mochovce 1 i 2 wzrosła o 7%, z 405 do 436 MWe netto. Planowane są dodatkowe modernizacje turbin, które do końca 2021 roku doprowadzą je do mocy około 466 MWe netto (500 MWe brutto).

Slovakia, energy, news, evolution, energy breakdown, coal, oil,

Hala reaktora w Mochowcach (Slovenské Elektrárne)

Nowe moce jądrowe na Słowacji na początku XXI wieku

W październiku 2004 roku rząd zatwierdził ofertę ENEL dotyczącą nabycia 66% udziałów w Slovenské Elektrárne za 840 mln euro w ramach procesu prywatyzacji spółki. Kolejny plan inwestycyjny Enel, zatwierdzony w 2005 roku, przewidywał przeznaczenie dodatkowych 1,88 mld euro na rozbudowę mocy wytwórczych, w tym 1,6 mld euro na dokończenie budowy bloków 3 i 4 w Mochovcach. Od tego czasu szacowany koszt tego projektu wzrósł ponad dwukrotnie.

W styczniu 2006 roku rząd ogłosił nową strategię energetyczną, która uwzględnia te cele i obejmuje zwiększenie mocy bloków Mochovce 1&2 oraz Bohunice V2.

Reaktor Model MWe brutto Początek budowy Pierwsze uzycie Operator
Mochovce 3 V-213+ 471 6/09 2022 SE
Mochovce 4 V-213+ 471 6/09 2023 SE
Bohunice Nowy blok VVER? 1200 2021? 2025? Jessh
Kecerovce ? 1200 Po 2025 ?
Łącznie w budowie 942 (440 net each)

Ambicje w zakresie budowy nowych obiektów jądrowych zostały przedstawione w Strategii bezpieczeństwa energetycznego Republiki Słowackiej z października 2008 roku, w której zintegrowano plany dotyczące energetyki jądrowej zawarte w polityce energetycznej z 2006 roku. W strategii bezpieczeństwa energetycznego z 2008 roku dążono do utrzymania udziału energii jądrowej w produkcji energii elektrycznej na poziomie około 50% poprzez następujące działania:

  • Do 2013 roku ukończone zostaną Mochovce 3&4 (880 MWe brutto).
  • Do 2010 roku zakończone zostaną modernizacje elektrowni Bohunice V2 oraz Mochovce 1 i 2 (180 MWe brutto).
  • Do 2015 roku zakończy się modernizacja Mochovce 3&4 (60 MWe brutto).
  • Do 2025 roku Bohunice będą miały nowy blok reaktora (1200 MWe brutto).

Dodatkowo, około 2025 roku, kiedy dwa bloki V2 osiągną 40-letni okres eksploatacji, polityka przewiduje albo przedłużenie okresu eksploatacji bloków V2, albo budowę 1200 MWe nowych mocy jądrowych w Kecerovcach na wschodzie kraju.

Reaktory jądrowe Mochovce 3 i 4 z ENEL jako joint venture

SE poinformowała w lutym 2007 roku, że będzie kontynuować budowę Mochovców 3 i 4, a Komisja Europejska zatwierdziła ukończenie budowy bloków w lipcu 2008 roku, pod warunkiem dostosowania projektu do istniejących najlepszych praktyk w zakresie odporności na uderzenia samolotówj,2. Przygotowanie terenu budowy rozpoczęło się w listopadzie 2008 roku, a główne prace budowlane rozpoczęły się w czerwcu 2009 roku, po podpisaniu umów. Ze spółką Skoda JS, rosyjską firmą AtomStroyExport (ASE) oraz słowackimi dostawcami Vskumn stav Jadrovej Energetiky (VJE), Enseco i Ininierske Stavby Koice podpisano umowę o wartości ponad 370 mln EUR na dostawę pozostałego wyposażenia wyspy jądrowej (poza tym, które dostarczono 20 lat temu), przy czym Siemens dostarczył część systemów oprzyrządowania i sterowania (I&C). Z Enel Ingegneria & Innovazione podpisano umowy na prace inżynieryjne, budowlane i zarządzanie projektem konwencjonalnej wyspy, w której zastosowane zostaną turbiny parowe Skoda Power3. Po opóźnieniu spowodowanym testami wytrzymałościowymi przeprowadzonymi przez Unię Europejską, rozruch został pierwotnie zaplanowany na lata 2013 i 2014. Do 2016 roku planowano rozbudowę o 62 MWe, co dało łącznie 880 MWe brutto. Do 2015 roku wprowadzono 170 istotnych zmian projektowych.

Ze względu na fakt, że projekt opierał się na poprzednim pozwoleniu na budowę z 1986 roku, które obejmowało zgodę środowiskową, zostało ono zakwestionowane i stwierdzono konieczność przeprowadzenia nowego, kompleksowego badania oddziaływania na środowisko zgodnie z przepisami Unii Europejskiej.

W grudniu 2012 roku Enel zwrócił się o dodatkowe 800 milionów euro, oprócz początkowych szacunków na poziomie 2,8 miliarda euro, oraz o 22-miesięczne przedłużenie terminu ukończenia dwóch bloków. W 2013 roku spór pomiędzy ENEL-em i innymi udziałowcami pozostał nierozwiązany, a termin realizacji został ponownie przesunięty. Rząd i Enel uzgodniły w sierpniu 2013 roku, że uwolnią 260 mln euro na płatności dla dostawców, a w kwietniu 2014 roku rząd zatwierdził zmieniony budżet elektrowni w wysokości 3,8 mld euro, co oznacza wzrost z 3,25 mld euro uzgodnionych w sierpniu 2013 roku. Następnie w czerwcu 2014 roku regulator stwierdził, że harmonogram SE wskazuje, iż rozruch zostanie opóźniony co najmniej do połowy 2015 roku.

W październiku 2014 roku blok nr 3 był ukończony w 80%, a blok nr 4 w 60%. Od czasu powstania V-213 projekt uległ znacznym zmianom. W październiku 2016 r. szacunkowe koszty wzrosły do 5,4 mld euro. SE zatwierdziła finansowanie ukończenia jednostek w marcu 2017 r., a ich eksploatację zaplanowano na koniec 2018 r. lub koniec 2019 r. W tym czasie były one ukończone w 95% i 83%.

Rusatom Service podpisał umowę z czeską Skoda JS w maju 2016 roku, aby zaoferować wsparcie techniczne w zakresie instalacji urządzeń obwodu pierwotnego i prac rozruchowych na dwóch jednostkach.

W lipcu 2018 roku premier Słowacji ogłosił nowe terminy ukończenia bloków 3&4 na 2019 i 2020 rok. W kwietniu 2019 roku stwierdzono jednak, że prawdopodobne jest kolejne ośmiomiesięczne opóźnienie z powodu sporów dotyczących pozwoleń na uruchomienie. Blok 3 był wówczas ukończony w 99 procentach, a blok 4 w 85 procentach. Jednostka 3 nie zostanie oddana do eksploatacji do listopada lub grudnia 2020 roku.

W maju 2020 r. słowacki Urząd Dozoru Jądrowego (UJDSR) ujawnił, że materiał użyty w niektórych połączeniach rurowych “nie spełniał kryteriów” podczas testów poinstalacyjnych. W rezultacie SE skontroluje “kilka tysięcy” elementów dostarczonych przez tego samego dostawcę. UJDSR twierdził, że w tym czasie nie można było określić wpływu kontroli komponentów na harmonogram Mochovce 3.

W lutym 2021 roku poinformowano, że sprzeciw austriackiej organizacji ekologicznej Global 2000 może przesunąć załadunek paliwa na trzeci kwartał 2021 roku.

W maju 2021 roku organ regulacyjny zatwierdził pozwolenie na eksploatację bloku 3.

W październiku 2021 roku SE poinformowała, że spodziewa się uzyskać pełne pozwolenie regulacyjne do końca roku, co umożliwiłoby blokowi 3 wytwarzanie energii elektrycznej na początku 2022 roku, co według najnowszych danych nastąpi z pewnością.

Prace nad nowym blokiem bohunice

W kwietniu 2008 roku ujawniono propozycje budowy nowego reaktora w Bohunicach o mocy 1000-1600 MWe, najprawdopodobniej z zastosowaniem zachodniej technologii umożliwiającej wykorzystanie MOX. W grudniu 2008 roku czeskie przedsiębiorstwo energetyczne CEZ zostało wymienione jako 49-procentowy partner spółki joint venture, a 51 procent udziałów należy do państwowego Javysu. Według doniesień, CEZ zapłacił za swój udział 117 mln euro. W maju 2009 roku podpisano umowę joint venture JESS (Jadrová energetická spolonos Slovenska, Slovakia Nuclear Energy Company). Planowano, że finansowanie zostanie zakończone w 2011 roku, a budowa rozpocznie się w 2013 roku, a jej szacunkowy koszt wyniesie 3,32 mld EUR (dla bloku o mocy 1200 MWe). Po 18-miesięcznym studium wykonalności (które miało zostać zakończone do końca 2010 roku) miał zostać ogłoszony przetarg, w którym głównymi oferentami były Areva i Westinghouse. We wrześniu 2012 roku JESS poinformował, że technologia oferowana przez sześciu dostawców* spełnia wymogi dla jednego lub dwóch reaktorów w Bohunicach. W grudniu 2010 roku sześciu dostawców dostarczyło pakiety danych: Westinghouse AP1000, Atmea 1100, Mitsubishi APWR 1700, Atomstroyexport MIR 1200, KHNP APR 1400 i Areva EPR 1600.

W sierpniu 2010 roku nowo wybrana centroprawicowa administracja oświadczyła, że popiera inicjatywę Bohunice, ale nie udzieli jej pomocy finansowej. Pierwotnie planowano otwarcie elektrowni w 2025 roku, jednak w maju 2011 roku minister gospodarki stwierdził, że może ona zostać otwarta do 2020 roku. W kwietniu 2012 roku nowa lewicowa administracja zobowiązała się do przyspieszenia realizacji projektu i podjęcia decyzji o jego kontynuacji na początku 2013 roku, a także do przyspieszenia zakończenia budowy Mochovców 3 i 4, które zostało opóźnione ze względu na konieczność uwzględnienia dostosowań wymaganych przez unijne “stress testy”. Projekt został potwierdzony w planie energetycznym z listopada 2014 roku.

CEZ chce sprzedać swoje 49 proc. udziałów w JESS za 110 mln euro, aby skupić się wyłącznie na projekcie Temelin, a Rosatom bada możliwość działania zarówno jako dostawca technologii, jak i inwestor w tym biznesie. CEZ zaoferował Rosatom swój udział w JESS w kwietniu 2013 roku, a słowackie Ministerstwo Gospodarki oświadczyło, że chętnie zaakceptuje tę zmianę, przy czym Rusatom Overseas kupi go i zainstaluje reaktor o mocy 1200 MWe około 2021 roku. Spółka zażądała długoterminowej gwarantowanej ceny energii na poziomie 60-70 EUR/MWh, na co Ministerstwo Gospodarki nie wyraziło zgody, a także możliwości zawarcia umowy BOO (build-own-operate). W styczniu 2014 roku Rosatom stwierdził, że pozostaje zainteresowany, jeśli rząd słowacki będzie w stanie zapewnić rentowność, a negocjacje z CEZ-em były kontynuowane. W grudniu 2015 roku rząd oświadczył, że Rosatom pozostaje zainteresowany propozycją, ale Rosatom tego nie zweryfikował.

Obecnie trwają wstępne etapy realizacji projektu. JESS zlecił AMEC przeprowadzenie trzyletniej oceny oddziaływania na środowisko [EIA], a w kwietniu 2016 roku Ministerstwo Środowiska ogłosiło zasadniczą zgodę na realizację projektu. JESS stwierdził wówczas, że około połowa przygotowań reaktora została zakończona i że opracowuje kryteria wyboru dostawcy technologii jądrowej.

W listopadzie 2015 roku CNNC i CAEA zawarły umowę o współpracy w dziedzinie jądrowej z Chinami skoncentrowaną na łańcuchu dostaw cyklu paliwowego. CNNC stwierdziło, że wzorowało się na podobnych umowach zawartych z Francją i Wielką Brytanią.

Cykl paliwowy

Obecnie cała benzyna jest zamawiana za pośrednictwem TVEL w Rosji. Ocena możliwości wydobycia uranu na Słowacji była jednym z priorytetów Strategii Bezpieczeństwa Energetycznego z 2008 roku.

Jednak w maju 2014 roku rząd podjął decyzję o zakazie wydobycia uranu w kraju, chyba że zatwierdzone przez referendum lokalnych mieszkańców, rzekomo w odpowiedzi na sprzeciw kierowany przez burmistrza Koszyc. Słowackie Ministerstwo Środowiska zaleciło tę zmianę, która weszła w życie w czerwcu 2015 roku.

W maju 2014 r. spółka Forte Energy z siedzibą w Perth zgodziła się nabyć słowackie aktywa uranowe European Uranium Resources (EUU, obecnie notowane jako Azarga Metals Corp, dawniej Tournigan Energy) poprzez emisję akcji. Z uwagi na fakt, że nie było to dozwolone, Forte zgodził się zapłacić 4 mln USD w gotówce i dokonać farm-in za 50% udziałów w spółkach zależnych EUU – Ludovika Energy i Ludovika Mining, które prowadzą działalność na Słowacji. Po otrzymaniu gotówki w październiku 2014 r., Forte było zobowiązane do wydawania 350 tys. USD co roku przez dziesięć lat, aby sfinalizować transakcję. Forte jednak anulowało porozumienie i przepadło swoje 50 proc. udziałów w obu firmach na rzecz EUU w październiku 2015 r. z powodu nieprzedłużenia przez rząd koncesji poszukiwawczych.

EUU badała zasoby uranu Kuriskova i Novoveska Huta we wschodniej Słowacji, a także dodatkowe obszary poszukiwań uranu. Kuriskova położona jest około 15 km na północny zachód od Koszyc, a Novoveska Huta znajduje się około 50 km na zachód od tego miasta, w pobliżu Spisskiej Nowej Wsi. Oba mają potencjał do produkcji molibdenu i metali ziem rzadkich jako produktów ubocznych.

Slovakia, energy, news, evolution, energy breakdown, coal, oil,

Początkowo zużyte paliwo miało być utylizowane bez ponownego przetwarzania, ale w 2008 r. zmieniono politykę w tym zakresie na recykling krajowy. W 1996 r. spółka Slovenské Elektrárne utworzyła spółkę zależną VYZ, której zadaniem była likwidacja obiektów jądrowych, zagospodarowanie odpadów radioaktywnych oraz zagospodarowanie zużytego paliwa. Spółka Slovenské Elektrárne utworzyła oddzielną jednostkę – Decom – która zajmowała się wyłącznie likwidacją elektrowni jądrowych. Podczas przejęcia 66% udziałów w SE przez ENEL w 2006 roku, spółka zależna SE-VYZ została przekazana państwu jako Przedsiębiorstwo Likwidacji Obiektów Jądrowych (Javys)l, wraz z reaktorami Bohunice V1 (które w tym czasie działały).

Javys prowadzi zakład przetwarzania i kondycjonowania odpadów nisko- i średnioaktywnych w Bohunicach, a w 2001 r. rozpoczęto eksploatację przypowierzchniowego składowiska (krajowe składowisko odpadów promieniotwórczych) w Mochovcach.

W Bohunicach tymczasowe mokre składowisko wypalonego paliwa jądrowego uzupełnia zbiorniki reaktora. Jego pojemność wynosi 1680 ton (14 000 zestawów paliwowych). Działa od 1986 r. i jest obecnie obsługiwany przez Javys. Wcześniej część zużytego paliwa była eksportowana do Rosji w celu rafinacji (przy czym Rosja zatrzymywała produkty). Dzięki najnowszym osiągnięciom w zakresie przetwarzania odpadów prowadzone są rozmowy z Rosją w celu oczyszczenia istniejących wcześniej odpadów.

Kraj rozpoczął proces wyboru miejsca na podziemne składowisko odpadów wysokoaktywnych, ale rozważa również udział we wspólnym międzynarodowym projekcie składowania.

Słowacja ustanowiła Narodowy Fundusz Nuklearny w 2006 r. w celu pokrycia wydatków związanych z zarządzaniem odpadami i likwidacją obiektów jądrowych. W 2018 r. rząd zaproponował zmiany, które zwiększyłyby wymagania dotyczące płatności dla jedynego operatora jądrowego w kraju, Slovenske Elektarne, a jednocześnie rozszerzyłyby definicję płatników, aby uwzględnić obiekty jądrowe nie generujące energii. Zaktualizowany system płatności, zamiast opierać się na mocy zainstalowanej i proporcji zysków, będzie określał koszty stałe dla każdego obiektu. Od 2011 roku odbiorcy energii są zmuszeni do uiszczania opłaty jądrowej, która jest proporcjonalna do zużycia energii elektrycznej.

“W wyniku rosnących cen energii elektrycznej” rząd zaprzestał w 2021 r. wpłat do Narodowego Funduszu Jądrowego na lata 2022 i 2023. Na koniec 2020 r. środki wynosiły łącznie 1853 mln euro, w tym 75 mln euro z czterech działających elektrowni, 37 mln euro z budowanych Mochovców 3&4 oraz 69 mln euro od firm przesyłowych. Fundusz wydał około 66 milionów euro.

Likwidacja w toku

Uszkodzony reaktor Bohunice A1 jest nadal likwidowany. Do 1990 roku zużyte paliwo zostało zwrócone do Rosji, pozostawiając rdzeń reaktora i chłodzenie zanieczyszczone radionuklidami z trzech zestawów paliwowych z wypadku z 1977 roku. Likwidację finansuje Narodowy Fundusz Jądrowy.

Przygotowania do likwidacji dwóch reaktorów Bohunice V1 rozpoczęły się w 2012 roku, a demontaż ma potrwać 13 lat i kosztować około 1,14 mld euro.

Międzynarodowy Fundusz Wspierania Likwidacji Elektrowni Bohunice (BIDSF), zarządzany przez Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR), został utworzony w 2001 r. w celu wsparcia likwidacji elektrowni jądrowej Bohunice V1, a także projektów energetycznych, które pomogłyby złagodzić skutki wcześniejszego zamknięcia reaktorów.

Pod koniec 2013 r. UE wniosła do BIDSF wkład w wysokości 225 mln euro, a finansowanie jest kontynuowane do 2020 r. Narodowy Fundusz Nuklearny współfinansuje likwidację reaktorów V1.

Ciągłe kłótnie z sąsiadami

Specyficzne położenie geograficzne Słowacji sprawia, że elektrownie jądrowe zawsze znajdują się w pobliżu granicy. W związku z tym zawsze dochodzi do konfliktów z sąsiadami. W 2019 roku Słowacja zapowiedziała na przykład, że w odpowiedzi na skargi Austrii ponownie opóźni długo oczekiwane plany rozbudowy elektrowni jądrowej w Mochowcach, co od dawna jest źródłem tarć między obydwoma sąsiadami.

Branislav Strycek, szef państwowej spółki energetycznej Slovenske Elektrarne, która eksploatuje elektrownię, powiedział słowackim ustawodawcom na początku tygodnia, że otwarcie dwóch nowych reaktorów powinno zostać opóźnione do listopada tego roku, a najwcześniej do marca 2020 roku, a nie do czerwca 2019 roku, jako główny powód podając austriacki sprzeciw.

Kanclerz Sebastian Kurz powiedział, że przesunięcie terminu jest “pozytywnym początkiem” i że będzie nadal walczył “dopóki wszystkie nasze obawy dotyczące bezpieczeństwa nie zostaną rozwiązane”.

Położony około 100 kilometrów od granicy z Austrią projekt rozbudowy elektrowni atomowej w Mochovcach spotkał się z ostrym sprzeciwem Wiednia.

Austriaccy urzędnicy wielokrotnie wzywali swoich słowackich kolegów do rezygnacji z projektu, powołując się na względy bezpieczeństwa, natomiast austriackie organizacje pozarządowe zajmujące się ochroną środowiska rozpoczęły kampanię, twierdząc, że konstrukcja ma poważne wady i w razie awarii lub wypadku stanowi wyraźne zagrożenie dla środowiska.

Spółka Slovenske Elektrarne zareagowała na analizę austriackiej organizacji ekologicznej Global 2000, twierdząc, że “wykazuje ona przerażający brak informacji na temat złożonych programów” mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa słowackich elektrowni jądrowych.

Austriacka “święta bitwa” w Europie Środkowej przeciwko energetyce jądrowej

W Bratysławie nie spodobał się sprzeciw Wiednia wobec tej inicjatywy. Premier Słowacji Peter Pellegrini oskarżył Austrię o “wypowiedzenie świętej wojny” energii jądrowej w Europie Środkowej, gdzie wciąż jest ona postrzegana jako niezawodne źródło bezpieczeństwa energetycznego i niedrogich cen.

Kanclerz Austrii Sebastian Kurz “przekracza swoje uprawnienia i próbuje ingerować w suwerenność i proces decyzyjny Republiki Słowackiej” – powiedział słowacki premier, cytowany przez austriackiego nadawcę publicznego ORF.

“Rozumiem, że musi on realizować swoją politykę wewnętrzną” – powiedział TASR Peter Pellegrini. “Rozumiem, że reaguje on na nastroje w austriackim społeczeństwie, ale moim obowiązkiem jest ochrona interesów Republiki Słowackiej” – stwierdził, po czym zaproponował M. Kurzowi wizytę na miejscu, “ponieważ nie jestem pewien, czy M. Kanclerz kiedykolwiek osobiście widział taką elektrownię atomową”.

Slovakia, energy, news, evolution, energy breakdown, coal, oil,

Twitter “Musimy za wszelką cenę zapobiec rozbudowie elektrowni w Mochovcach!”, napisał na Twitterze kanclerz Austrii Sebastian Kurz (z prawej)

Slovakia, energy, news, evolution, energy breakdown, coal, oil,

Słowacja wszędzie szuka przyjaciół

Mimo rosnącego na całym świecie oporu wobec energii jądrowej po katastrofie w japońskiej Fukushimie, poparcie społeczne dla energetyki jądrowej na Słowacji pozostaje silne: według ostatnich badań opinii publicznej 64 procent mieszkańców popiera budowę kolejnych elektrowni jądrowych.

Austria jest natomiast jednym z najbardziej zagorzałych przeciwników energii jądrowej. Poparcie społeczne należy tam do najniższych w Europie, a kraj ten wprowadził silne ustawy antynuklearne jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku, starając się jednocześnie rozpocząć ogólnoeuropejską krucjatę, skierowaną bezpośrednio do swoich czeskich i słowackich sąsiadów, nakłaniającą ich do unikania atomu.

Według sondażu Eurobarometru przeprowadzonego przed katastrofą w Fukushimie 66% Austriaków uważa, że zagrożenia związane z energią jądrową przewyższają korzyści (dla porównania na Słowacji jest to 34%), a 22% Austriaków ma zaufanie do operatorów elektrowni jądrowych (67% Słowaków).

Mimo że Austria nie eksploatuje elektrowni jądrowych, deklaruje się jako kraj wolny od energii jądrowej i często gani inne kraje europejskie w tej kwestii, krytycy twierdzą, że część końcowego zużycia energii w tym kraju nadal pochodzi z energii elektrycznej wytwarzanej w elektrowniach jądrowych, importowanej z sąsiednich krajów, takich jak Słowacja i Czechy.

Ostatnio, podczas konferencji w pobliżu elektrowni atomowej w Paks, która wytwarza 48% energii elektrycznej na Węgrzech, minister odpowiedzialny za rozbudowę Paks, János Süli, ułatwił dyskusję na temat suwerenności energetycznej i bezpieczeństwa energetycznego.

Wyszehradzka czwórka “jest poświęcona energii jądrowej” – oświadczył przedstawiciel projektu Paks II. “Elektrownie jądrowe przyczyniają się do realizacji celu Unii Europejskiej, jakim jest neutralność klimatyczna, jednocześnie zwiększając bezpieczeństwo dostaw i dostarczając czystą energię elektryczną po przystępnych kosztach”.

“Wraz z moimi kolegami zdecydowaliśmy, że bez energii jądrowej niemożliwe będzie osiągnięcie neutralności klimatycznej” – podkreślił Karol Galek, minister gospodarki Słowacji.

Adam Guibourgé-Czetwertyski, polski podsekretarz stanu ds. energii, oraz Tomá Ehler, czeski wiceminister przemysłu i handlu ds. energii jądrowej, dołączyli do Süliego i Galka.

Cała czwórka podpisała deklarację, w której podkreślono znaczenie energii jądrowej nie tylko dla neutralności klimatycznej, ale także dla taksonomii UE, zrównoważonych inwestycji i bezpieczeństwa dostaw. Podkreślili “suwerenne prawo” państw członkowskich UE do ustalania własnego koszyka energetycznego, dodając, że jest ono oparte na Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Według czeskiego rządu “neutralność technologiczna jest warunkiem koniecznym dla transformacji energetycznej zgodnej z celami dekarbonizacji do 2050 roku.”

“UE musi zapewnić wspierające i przejrzyste ramy dla inwestycji we wszystkie technologie zdolne do redukcji emisji gazów cieplarnianych, w tym energię jądrową” – stwierdziła grupa. Dodatkowo promują oni wykorzystanie gazu, aby ułatwić odejście od węgla.

Zdaniem Ehlera: “Wspólna deklaracja ministrów energetyki wysyła UE wyraźny sygnał, że kraje V4 są zaangażowane w rozwój energetyki jądrowej, aby osiągnąć swoje cele w zakresie dekarbonizacji przy jednoczesnym utrzymaniu bezpieczeństwa energetycznego i samowystarczalności. Ponadto, pokazuje ono krytyczną potrzebę zapewnienia równych szans dla wszystkich niskoemisyjnych źródeł energii, szczególnie w dziedzinie finansowania.”

Oświadczenie V4 jest najnowszą deklaracją pro- lub anty-energetyczną w Unii Europejskiej, ponieważ Komisja Europejska rozważa, czy energia jądrowa powinna zostać włączona do jej taksonomii zrównoważonych technologii. Jest to wybór polityczny, a kwestie naukowe zostały rozstrzygnięte w marcu w raporcie Wspólnego Centrum Badawczego. W oświadczeniu V4 wezwano Komisję Europejską do wydania aktu delegowanego rozwiązującego tę kwestię “nie później niż do listopada 2021 r., aby zapewnić równe szanse i uniknąć destabilizacji i zakłóceń na rynku energii”. Do grudnia nie podjęto żadnej decyzji w tej sprawie.

Niemcy, Austria, Dania, Portugalia i Luksemburg sprzeciwiają się uwzględnieniu energii jądrowej. Zwolennikami energetyki jądrowej są samozwańczy “Sojusz Nuklearny”, w skład którego wchodzą Bułgaria, Chorwacja, Finlandia, Francja, Rumunia i Słowenia, a także grupa V4 złożona z Czech, Węgier, Polski i Słowacji.

Bibliografia

Belgia, Biuro Centralne, NucNet a s b l , Bruksela. ‘Słowacja / Premier wzywa do utworzenia europejskiego sojuszu państw energii jądrowej :: NucNet | The Independent Nuclear News Agency’. The Independent Global Nuclear News Agency. Dostęp 19 grudnia 2021. https://www.nucnet.org/news/pm-calls-for-european-alliance-of-nuclear-energy-countries-10-4-2020.

‘New Nuclear Reactor Will Make Slovakia a Power Exporter : Corporate – World Nuclear News’. Dostęp 19 grudnia 2021 r. https://www.world-nuclear-news.org/Articles/New-nuclear-reactor-will-make-Slovakia-a-power-exp.

Energia jądrowa na Słowacji | Slovakia Nuclear Energy – World Nuclear Association’. Dostęp 19 grudnia 2021 r. https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-o-s/slovakia.aspx.

Biuro, Kafkadesk Praga. Słowacja i Austria ścierają się o energię jądrową – Kafkadesk”, 8 maja 2019 r. https://kafkadesk.org/2019/05/08/slovakia-and-austria-clash-over-nuclear-energy/.

‘V4 Countries Reiterate Support for Nuclear : Nuclear Policies – World Nuclear News’. Dostęp 19 grudnia 2021 r. https://www.world-nuclear-news.org/Articles/V4-countries-reiterate-support-for-nuclear.

t.soubeyran