Skip to main content

Henrique Horta Krótka analiza 2021-12-21- Luis L. , Universidad Complutense de Madrid.

Referat prezentowany w ramach konkursu Blue Europe 2021 “Conrad Adenauer e Alcide de Gasperi”

Recenzja: Henrique Horta.

Koncepcja swobodnego przemieszczania się pomiędzy krajami europejskimi jest dość stara, sięga aż do średniowiecza. Natomiast w czasach współczesnych pojęcie to jest dyskutowane od czasu, gdy Europa stanęła w obliczu zniszczeń w wyniku II wojny światowej. Jednak konkretne działania w tym kierunku podjęto dopiero w latach osiemdziesiątych, kiedy Europa pogrążona była w niekończącym się sporze między dwoma przeciwstawnymi frakcjami: jedną, która popierała ideę wolnej Europy bez kontroli na granicach wewnętrznych między krajami, i drugą, która była temu zdecydowanie przeciwna.

Francja i Niemcy były dwoma pionierskimi krajami, które podjęły pierwsze realne działania w kierunku rozwoju idei swobodnego przepływu, ponieważ jednogłośnie zgodziły się przenieść tę szeroko dyskutowaną koncepcję na kolejny poziom. W dniu 17 czerwca 1984 r. te dwa kraje jako pierwsze poruszyły wspomniany temat podczas spotkania Rady Europejskiej w Fontainebleau, kiedy to jednogłośnie zgodziły się określić niezbędne kryteria swobodnego przepływu obywateli.

Na zakończenie tej podróży, dopiero 14 czerwca 1985 r. podpisano układ z Schengen, obejmujący stopniowe znoszenie wewnętrznych granic między państwami i rozszerzenie kontroli na granicach zewnętrznych. Układ został podpisany w Schengen, małej wiosce nad rzeką Mozelą w południowym Luksemburgu, przez pięć (5) państw europejskich wymienionych poniżej: Francja, Niemcy, Belgia, Luksemburg i Holandia.

podpisanie układu z Schengen, swobodny przepływ osób, europa, rumunia, bułgaria, schengen, prawa podstawowe,,

signing the Schengen Agreement, free movement, europe, romania, bulgaria, schengen, fundamental rights,,

14 czerwca 1985 r. – podpisanie układu z Schengen: Catherine Lalumière (Francja), Waldemar Schreckenberger (Niemcy), Paul De Keersmaeker (Belgia), Robert Goebbels (Luksemburg) & Wim van Eekelen (Holandia).

W dniu 19 czerwca 1990 r., pięć lat później, uzgodniono Konwencję w sprawie konkretnego wprowadzenia w życie Układu z Schengen. Konwencja ta dotyczyła takich kwestii, jak zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych, określenie procedur wydawania wiz jednolitych, funkcjonowanie jednej bazy danych dla wszystkich członków, zwanej SIS – Systemem Informacyjnym Schengen, oraz utworzenie struktury współpracy pomiędzy oficerami wewnętrznymi i imigracyjnymi.

W ten sposób koncepcja strefy Schengen stale się rozszerzała: 27 listopada 1990 r. przystąpiły do niej Włochy, 25 czerwca 1991 r. Portugalia i Hiszpania, a 6 listopada 1992 r. Grecja.

Mimo że Układ z Schengen – w tym traktaty i zasady – został ustanowiony, faktyczne wdrażanie Strefy Schengen rozpoczęło się 26 marca 1995 r., kiedy to siedem państw członkowskich Schengen – Francja, Niemcy, Belgia, Luksemburg, Holandia, Portugalia i Hiszpania – podjęło decyzję o zniesieniu kontroli na granicach wewnętrznych.

Od tego czasu strefa Schengen szybko się rozwijała i rozszerzała. I tak 28 kwietnia 1995 r. przystąpiła do niej Austria, a 19 grudnia 1996 r. Dania, Finlandia, Islandia, Norwegia i Szwecja. Z drugiej strony, podążając za przykładem wybranych siedmiu z wyżej wymienionych państw, Włochy i Austria zniosły ograniczenia na granicach wewnętrznych odpowiednio w październiku i grudniu 1997 roku.

Kolejnym znaczącym osiągnięciem Układu z Schengen było włączenie go do ram prawnych Unii Europejskiej w maju 1999 r., kiedy to “Traktat Amsterdamski” włączył układ w ramy prawne Unii Europejskiej, podczas gdy wcześniej traktaty i zasady Schengen ustanowione przez układ nie były częścią UE i funkcjonowały niezależnie.

Rozszerzanie strefy Schengen postępowało szybko – w styczniu 2000 r. przystąpiła do niej Grecja, a w marcu 2001 r. Dania, Finlandia, Szwecja, Islandia i Norwegia. W dniu 16 kwietnia 2003 r. przystąpiły do niej Republika Czeska, Estonia, Węgry, Łotwa, Litwa, Malta, Polska, Słowacja i Słowenia, a w październiku 2004 r. Szwajcaria. Na tym nie koniec sukcesów, gdyż w grudniu 2007 r. te same państwa zadeklarowały zniesienie granic lądowych i morskich, a w marcu 2008 r. – ograniczeń na lotniskach.

Liechtenstein został 26. i ostatnim krajem, który ratyfikował układ z Schengen i dołączył do strefy Schengen w lutym 2008 r.

Szwajcaria zniosła kontrole na granicach lądowych w grudniu 2008 r. oraz na granicach w portach lotniczych w marcu 2009 r.

Ostatnie znaczące wydarzenie w ramach wdrażania układu z Schengen miało miejsce w grudniu 2011 r., kiedy to Liechtenstein ogłosił zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych trzy lata po podpisaniu układu z Schengen.

Potencjalni członkowie strefy Schengen

Bycie państwem członkowskim Unii Europejskiej (UE) jest nierozerwalnie związane z przynależnością do Strefy Schengen, pomimo faktu, że jest to krok wymagany prawnie. Większość z poniższych krajów członkowskich UE jest dotknięta nierozwiązanymi problemami politycznymi, co skutkuje ich wykluczeniem ze Strefy Schengen.

Tak jak w przypadku Cypru, który jest członkiem UE od 2004 roku, ale jeszcze nie dołączył do Strefy Schengen, Układ z Schengen nie może zostać podpisany do czasu rozwiązania konfliktu na wyspie, która jest de facto podzielona i związanych z tym kwestii politycznych. Poza UE suwerenne strefy Akrotiri i Dhekelia będą wymagały dodatkowych procedur i mechanizmów, zanim będą mogły przystąpić do strefy.

Wnioski Bułgarii i Rumunii o przyjęcie do strefy Schengen zostały zaakceptowane przez Parlament Europejski w czerwcu 2011 r., ale odrzucone przez Radę Ministrów we wrześniu 2011 r., przy czym rządy Holandii i Finlandii powołały się na zastrzeżenia dotyczące środków antykorupcyjnych i wysiłków na rzecz zwalczania przestępczości zorganizowanej.

Podobnie, Bułgaria i Rumunia to kolejne dwa (2) państwa UE od 2007 r., które nie są członkami strefy Schengen lub nie podpisały jeszcze układu z Schengen. Kraje te złożyły wniosek o przystąpienie do Strefy Schengen, który został zatwierdzony przez Parlament Europejski w czerwcu 2011 r., ale został odrzucony przez Radę Ministrów we wrześniu 2011 r., ponieważ Finlandia i Niemcy wyraziły zaniepokojenie niezdolnością tych krajów do egzekwowania mechanizmów antykorupcyjnych i antyprzestępczych, a także nielegalnym wjazdem obywateli tureckich z tych krajów do Strefy Schengen.

Chorwacja jest kolejnym krajem kandydującym do strefy Schengen, który podpisał układ z Schengen. Pomimo przystąpienia do UE 1 lipca 2013 roku, kraj ten nie został jeszcze przyjęty do strefy. W marcu 2015 r. kraj zasygnalizował swoją gotowość do przystąpienia i obecnie przechodzi ocenę techniczną, która rozpoczęła się 1 lipca 2015 r. i ma się zakończyć w lipcu 2016 r. Z drugiej strony, nielegalne wjazdy wynikające z napływu migracyjnego w 2015 roku z Grecji przez Macedonię Północną i Serbię do Chorwacji w drodze do Słowenii, Austrii i Węgier, jako państw członkowskich Schengen, wywołały liczne obawy co do stabilności strefy, a w szczególności jej przyszłego rozszerzenia w tym środowisku. Dodatkowo, ponieważ kraj ten boryka się z dużą ilością nielegalnych wjazdów przez chorwacką granicę, Węgry stwierdziły, że to one mogą zagłosować przeciwko wejściu Chorwacji do strefy Schengen.

25 marca 2021 roku czas oczekiwania ciężarówek między państwami członkowskimi Unii Europejskiej wynosił od dziesięciu do trzydziestu minut, a na wielu przejściach nie odnotowano żadnych opóźnień, ponieważ przewoźnicy o godzinie 17.00 w czwartkowy wieczór prowadzili swój ogólnoeuropejski handel.

Biorąc pod uwagę, że wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem trzech należą do strefy Schengen, która pozwala na swobodne podróżowanie po całej UE, brak opóźnień nie był zaskoczeniem. Jednak czas oczekiwania między Węgrami a Rumunią, które są członkami UE, wynosił od 30 minut do godziny.

Na przejściu granicznym Nagylak-Nadlac w zachodniej Rumunii, według interaktywnej mapy używanej przez przewoźników, kolejki miały już ponad siedem kilometrów długości i powiększały się.

Mimo że Rumunia przystąpiła do UE w 2007 roku, nie jest członkiem strefy Schengen, co oznacza, że opóźnienia na granicy z Węgrami 25 marca były regularne – jeśli nie szczególnie szybkie. Opóźnienia na przejściach granicznych między tymi dwoma krajami są często mierzone w godzinach, jeśli nie dniach.

W 2019 roku kolejki między tymi dwoma krajami trwały prawie tydzień po święcie państwowym.

“Pomimo faktu, że jest to jeden punkt wjazdu i wyjazdu, kontrola pasażerów opuszczających Rumunię i wjeżdżających na Węgry jest przeprowadzana przez władze obu krajów, a czasami każdy organ ma inny cel kontroli, co powoduje niezwykle długie kolejki” – wyjaśnił Radu Dinescu, prezes Krajowego Związku Rumuńskich Przewoźników.

Dinescu powiedział Euronews, że długa kolejka oznacza od 20 do 30 kilometrów do Rumunii od granicy z Węgrami. Nawet jeśli wszystko idzie gładko, kolejki mogą mieć od ośmiu do dziesięciu kilometrów długości w niektórych okresach tygodnia, co równa się od czterech do dziesięciu godzin oczekiwania dla kierowców ciężarówek. Opóźnienia te nasiliły się jeszcze bardziej z powodu wybuchu epidemii COVID-19.

Euronews, swobodny przepływ, europa, rumunia, bułgaria, schengen, prawa podstawowe,,

Euronews, free movement, europe, romania, bulgaria, schengen, fundamental rights,

Rozszerzenie strefy “Prawie niemożliwe”.

To sprawia, że kierowcy ciężarówek niemal nie mogą przestrzegać europejskich przepisów dotyczących odpoczynku, zgodnie z którymi muszą robić 45-minutowe przerwy co cztery godziny i dziesięć minut jazdy. Jeśli się do nich nie zastosują i zostaną zatrzymani przez rumuńskie lub węgierskie władze, mogą zostać ukarani grzywną.

“Czekanie przez 10 godzin i poruszanie się pojazdem co 10-15 minut sprawia, że przestrzeganie przepisów jest prawie trudne” – wyjaśnił.

Minęło dziesięć lat od rozpoczęcia negocjacji w sprawie Rumunii, która przystąpiła do UE w 2007 roku, i jej celu, jakim jest osiągnięcie handlu bez granic z europejskimi sąsiadami. Rumunia jest na tym samym wózku co Chorwacja i Bułgaria, które przystąpiły do UE w 2013 i 2007 roku, ale jeszcze nie weszły do strefy Schengen. Granica Bułgarii z Grecją, jak również granica Chorwacji ze Słowenią, również doświadczają znacznych opóźnień.

Były premier Rumunii, Florin Citu, powiedział podczas konferencji prasowej w zeszłym miesiącu, że jego zdaniem Rumunia dołączy do europejskiej strefy wolnego handlu Schengen do 2024 roku.

Citu poinformował, że chodzi o rumuński raport Mechanizmu Współpracy i Weryfikacji (CVM) na temat korupcji, który pierwotnie miał być opublikowany w 2020 roku, ale został opóźniony do 2021 roku. Citu przewidywał, że jeśli wynik będzie korzystny, rozmowy o Schengen rozpoczną się w tym roku.

“Toczy się debata na temat raportu CVM. W tym roku musimy zająć się tą kwestią. Zrobimy wszystko, co możliwe, aby uzyskać korzystny raport CVM” – oświadczył. “Jeśli wszystko pójdzie dobrze i otrzymamy korzystny raport, możemy mieć nadzieję na wznowienie negocjacji w sprawie przyjęcia do Schengen”.

Podczas gdy Citu uważał, że raport CVM jest niezbędny do wejścia Rumunii do bezgranicznej strefy ekonomicznej UE, Komisja Europejska powiedziała Euronews, że te dwie sprawy nie są ze sobą powiązane. Według Komisji, Rumunia jest gotowa do natychmiastowego przystąpienia do Schengen.

“Komisja opowiada się za przyjęciem Rumunii do strefy Schengen od […] 2011 roku i wzywa Radę [Europejską] do podjęcia dobrej decyzji w sprawie ograniczeń na granicach wewnętrznych” – powiedział Euronews urzędnik Komisji.

“Niektórzy utożsamiają mechanizm współpracy i weryfikacji z polityką. Komisja nie czyni takiego związku”.

Holenderski sprzeciw wobec jakiejkolwiek ratyfikacji

Rezolucja Rady Europejskiej podlega ratyfikacji przez wszystkie 27 państw członkowskich. Głosowanie to nie zostało zaplanowane, a przystąpienie Rumunii do Schengen nie było nawet w formalnej agendzie rady od 2015 roku.

Dodatkowo, powszechnie wiadomo, że premier Holandii Mark Rutte publicznie sprzeciwia się wejściu Rumunii do Schengen bez poczynienia znaczących postępów w walce z korupcją i praworządnością. Citu stwierdził na początku tego roku, że rozmawiał z Rutte, ale nie sprecyzował, czy jest on nadal przeciwny.

“Zbadaliśmy perspektywiczne możliwości współpracy między Rumunią a Holandią, ze szczególnym naciskiem na wzmocnienie więzi gospodarczych i komunikacji politycznej”. “Stwierdziłem kategorycznie, że Rumunia jest całkowicie gotowa do przystąpienia do strefy Schengen” – powiedział Citu.

Głosowanie nad przyjęciem kraju do Schengen musi być jednogłośne, a biorąc pod uwagę, że Rutte nie opublikował swojej wersji rozmowy z Citu, nie jest jasne, czy obawy Holandii dotyczące korupcji w Rumunii zostały na tyle uspokojone, by wycofać się ze swojego stanowiska.

Teoria konkurencji – czy to naprawdę tylko sprawa biznesu?

Podczas gdy Holendrzy podają korupcję jako powód, dla którego Rumunia nie weszła jeszcze do strefy Schengen, wielu Rumunów uważa, że Holandia obawia się konkurencji ze strony rumuńskiego portu w Konstancy, biorąc pod uwagę dominację holenderskiego portu w Rotterdamie w europejskim handlu morskim.

Constanta, położona na rumuńskim wybrzeżu Morza Czarnego, ma potencjał, by wyprzeć handel z portów północnej Europy ze względu na bliskość rynków na Bliskim Wschodzie i w Azji.

“Lokalnie krążą pogłoski o tym, że kilka państw członkowskich UE zmawia się w interesie politycznym i gospodarczym przeciwko umowie o przyjęciu Rumunii do strefy Schengen” – wyjaśnił Dinescu.

Prezes Narodowego Związku Rumuńskich Przewoźników stwierdził jednak, że przystąpienie do strefy Schengen to tylko jeden z wielu problemów, z którymi Rumunia musi się zmierzyć, a z którymi rząd sobie nie radzi. Węgry poczyniły znaczące kroki w kierunku poprawy swojej infrastruktury drogowej, podczas gdy Rumunia nie.

“To jest problem wewnętrzny, niezależnie od tego, jak bardzo rumuńscy politycy chcą obwiniać strony trzecie” – stwierdził.

“Najważniejsze jest to, że Węgry mają znacznie silniejsze zdolności administracyjne i bardziej skoordynowane struktury rządowe, a także potencjał do podejmowania odważnych decyzji i ich realizacji, podczas gdy Rumunia jest dość słaba w tym zakresie”.

‘Zmęczenie ekspansji’

Pomimo tych wad strukturalnych, uważa on, że gdyby Rumunia przystąpiła do Schengen, sytuacja rumuńskich przewoźników bez wątpienia uległaby poprawie – i to nie tylko pod względem okresów oczekiwania. Podróż byłaby nie tylko mniej stresująca dla kierowców, ale także przyciągnęłaby więcej bezpośrednich inwestycji zagranicznych, wzmacniając i podnosząc konkurencyjność gospodarki kraju – twierdzi.

Pomimo optymizmu Citu w lutym, analitycy twierdzą, że pandemia COVID-19 – która wymusiła ponowne wprowadzenie kontroli granicznych na większości europejskich granic – oraz powszechna wrogość wobec otwartych granic w Europie, zwłaszcza ze strony prezydenta Francji Emmanuela Macrona, sugerują, że przystąpienie Rumunii do Schengen w najbliższej przyszłości może być odległym celem.

“Nie obwiniając krytyków Rumunii, musimy przyznać, że UE również doświadcza zmęczenia rozszerzeniem, które wykracza poza przyjmowanie nowych członków i obejmuje “rozszerzenie” strefy Schengen i strefy euro o “nowszych” członków UE” – powiedział Euronews analityk polityczny Radu Magdin.

“Tak więc, podczas gdy obiektywne kryteria techniczne powinny warunkować perspektywy członkostwa państw członkowskich UE w strefie Schengen lub strefie euro, UE musi również zdefiniować swoje cele strategiczne na trudną przyszłość i postrzegać dodatkowe możliwości integracji przez bardziej pragmatyczne soczewki” – dodał.

Poza sektorami, których to bezpośrednio dotyczy, takimi jak przewoźnicy, Magdin zauważył, że przed lutowymi oświadczeniami Citu, “w ostatnich latach temat ten był rzadko poruszany w sferze publicznej”. Wraz z zamknięciem granic na całym kontynencie w wyniku COVID-19, wydaje się to być “dalekosiężnym celem”.

“Jest to również mniej paląca kwestia dla Rumunów. Swobodny przepływ osób i produktów w całej UE okazał się mniej odporny w obliczu pandemii” – powiedział.

“Nawet jeśli Rumunia dołączy do strefy Schengen w tym roku lub w przyszłości, to teraz najważniejsze jest to, że Rumunia uczestniczy w debatach na temat zwiększenia swobody przemieszczania się w UE”.

Komisja Europejska opublikowała również pakiet środków mających na celu poprawę funkcjonowania strefy wolnego podróżowania Schengen, w tym żądanie, aby państwa członkowskie UE przyspieszyły akcesję Rumunii, Bułgarii, Chorwacji i Cypru.

“Strategia (…) domaga się zakończenia rozszerzenia strefy Schengen, tak by Bułgaria, Rumunia, Chorwacja i Cypr mogły w pełni korzystać z Schengen” – stwierdzono w dokumencie strategicznym zatytułowanym “W kierunku silniejszej i bardziej odpornej strefy Schengen”.

O przystąpieniu państw UE do strefy Schengen decyduje Rada Europejska, a decyzja ta wymaga jednomyślnej zgody wszystkich rządów państw UE.

Komisja wezwała Radę Europejską do “podjęcia decyzji w sprawie złagodzenia kontroli wobec Bułgarii, Rumunii i Chorwacji oraz ich przystąpienia do strefy Schengen”.

Komisja stwierdziła, że Bułgaria i Rumunia “skutecznie przeprowadziły wymaganą ocenę w 2010 i 2011 roku”.

Ponadto Komisja stwierdziła, że w październiku 2019 r. zaświadczyła, iż Chorwacja “podjęła niezbędne środki”, by spełnić wymogi strefy bez granic, zwłaszcza te dotyczące kontroli na granicach zewnętrznych.

“Bardziej integracyjny region Schengen wzmocni ogólne bezpieczeństwo UE, a jednocześnie spełni szczere oczekiwania tych narodów (…), aby dołączyć do Schengen” – napisała Komisja.

Stwierdziła też, że rozszerzenie strefy Schengen jest sposobem na “wzmocnienie wzajemnego zaufania” wśród państw UE.

Dodatkowo Komisja zażądała, aby Cypr został potraktowany tak samo “po zakończeniu wymaganej oceny”.

Stwierdzono, że takie wady mogą zagrozić zdolności Bukaresztu i Bułgarii do wypełniania obowiązków członka strefy Schengen, takich jak kontrola granic zewnętrznych.

Pomimo przystąpienia do UE znacznie później, bo w 2013 roku, Chorwacja jest podobno bliżej dołączenia do klubu swobodnego podróżowania na kontynencie, ponieważ kraje UE i władze europejskie uznały postępy Chorwacji w osiąganiu kryteriów przyjęcia.

Według Parlamentu Europejskiego, Rumunia i Bułgaria powinny otrzymać pełne członkostwo w bezpaszportowej strefie Schengen.

Wniosek ten został uwzględniony w corocznym raporcie Parlamentu Europejskiego na temat funkcjonowania strefy Schengen.

Chorwacja spełnia też wszystkie techniczne warunki członkostwa w regionie wolnym od kontroli, wynika z raportu, który uzyskał zdecydowane poparcie europosłów (505 głosów za, 134 przeciw, 54 wstrzymało się od głosu).

“W związku z licznymi wnioskami o pełne stosowanie dorobku Schengen w Bułgarii i Rumunii, wzywa Radę do dotrzymania zobowiązania i podjęcia natychmiastowej decyzji o zniesieniu kontroli na wewnętrznych granicach lądowych, morskich i powietrznych, co pozwoli tym państwom członkowskim na przystąpienie do strefy Schengen o swobodnym przepływie bez kontroli na granicach wewnętrznych; jest przygotowany po konsultacji z Radą zgodnie z art. 4 Aktu Przystąpienia”.

Komisja UE wystosowała podobny apel wcześniej w tym miesiącu, kiedy zaproponowała strategię na rzecz silniejszej i bardziej odpornej strefy Schengen.

Ostateczna decyzja o wejściu do strefy Schengen ma charakter bardziej polityczny i musi być jednomyślnie zatwierdzona przez wszystkich członków Rady Europejskiej, organu UE złożonego z szefów państw i rządów wszystkich państw członkowskich UE.

Często dzieje się to po tym, jak Komisja przeanalizuje konkretne wymogi techniczne, a parlament udzieli zgody na tę procedurę.

Kiedy Bułgaria dołączy do strefy Schengen?

Podczas wizyty w Bukareszcie w listopadzie 2018 r., Antonio Tajani, przewodniczący Parlamentu Europejskiego w tym czasie, wyraził chęć przyspieszenia procesu przystąpienia Bułgarii i Rumunii do strefy Schengen.

W tym samym miesiącu Manfred Weber, kandydat Europejskiej Partii Ludowej na przewodniczącego Komisji Europejskiej, oświadczył, że Bułgaria przystąpi do strefy Schengen w 2019 roku, przynajmniej częściowo.

Cel ten nie został osiągnięty.

W dalszej części wywiadu Weber wyraził zastrzeżenia co do przystąpienia Rumunii do strefy Schengen w 2021 roku wraz z Bułgarią, jak wcześniej przewidywano. Choć Rumunia spełniła techniczne wymogi bezpieczeństwa na granicach Schengen, w ostatnim raporcie Komisji Europejskiej skrytykowano ten kraj za niewystarczające działania w walce z korupcją. W tej samej ocenie pochwalono jednak postępy Bułgarii w spełnianiu wymogów technicznych Schengen.

Parlament Europejski zagłosował jednak w grudniu 2018 roku za przyjęciem obu krajów, wymagając od Rady Unii Europejskiej “szybkiego ruchu” w tym temacie.

Wniosek Chorwacji o przyjęcie do strefy Schengen jest od kilku lat dyskutowany przez Komisję Europejską i wydaje się, że stanie się rzeczywistością w późniejszej połowie 2024 roku. Według premiera Chorwacji Andreja Plenkoviego, kraj ten dołączy również do strefy euro, ponieważ przygotowuje się do zamiany kuny na euro po przyjęciu do Europejskiego Mechanizmu Kursów Walutowych (ERM II). Chorwacja spełniła już wszystkie kryteria niezbędne do przyjęcia, ale pomimo optymizmu Plenkoviego, nie jest to jeszcze przesądzone, ponieważ parlament Unii Europejskiej nadal wyraża zastrzeżenia co do rzekomego złego traktowania migrantów przez chorwacką policję.

Przedłużający się proces Schengen w Chorwacji

Chorwacja dołączyła do Unii Europejskiej w 2013 roku, kiedy to została prawnie zobowiązana do przystąpienia do strefy Schengen jako członek UE. Aplikacja Chorwacji nie została jednak wdrożona aż do 2015 roku, kiedy to chorwacki minister spraw wewnętrznych Ranko Ostoji zadeklarował gotowość swojego kraju do wejścia do strefy Schengen i poprosił o ocenę techniczną UE. Badanie rozpoczęło się w lipcu 2015 roku i zostało zakończone w ciągu osiemnastu miesięcy. W wyniku przeglądu Chorwacja uzyskała dostęp do systemu informacyjnego Schengen i członkostwo w nim w czerwcu 2017 r. Był to krytyczny pierwszy krok w kierunku członkostwa w strefie Schengen, ale wymagano znacznie więcej.

Rząd Chorwacji miał za zadanie spełnić 281 zaleceń Unii Europejskiej, aby uzyskać przystąpienie do strefy Schengen. To najwięcej sugestii, jakie kiedykolwiek przedstawiono jednemu krajowi starającemu się o wejście do strefy Schengen, a mimo to Chorwacja zakończyła ten ogromny wysiłek do połowy 2019 roku.

Obecna sytuacja Chorwacji

W październiku 2019 r. ogłoszono, że Chorwacja przeszła procedurę przeglądu, a Komisja Europejska zatwierdziła wniosek tego kraju o przystąpienie do strefy Schengen. Był to pierwszy i najbardziej wymagający etap procedury przystąpienia. Chorwacja spędziła kolejne miesiące na wdrażaniu wszystkich niezbędnych środków bezpieczeństwa i podróży, aby UE mogła formalnie podjąć decyzję w sprawie wniosku tego kraju.

Wniosek Chorwacji o przystąpienie do strefy Schengen został formalnie zatwierdzony w marcu 2021 r. przez komisarza UE ds. wewnętrznych i teraz tylko kwestią czasu jest, kiedy Chorwacja zasiądzie przy stole Schengen. Chociaż to, czy nastąpi to do 2024 roku, jak oczekują delegaci chorwaccy, jest spekulacją, sygnały są dość zachęcające.

Według Rady Unii Europejskiej Chorwacja spełnia obecnie wszystkie warunki przystąpienia do strefy Schengen, która jest strefą bez granic.

Chorwacja spełniła wymagania dotyczące wdrożenia w całości dorobku Schengen, co jest warunkiem wstępnym wejścia do strefy Schengen, stwierdziła Rada podczas posiedzenia w czwartek, 9 grudnia.

Ta ostatnia liczy obecnie 26 członków, z których 22 jest również członkami Unii Europejskiej. Chorwacja, wraz z Rumunią, Bułgarią i Cyprem, jest jednym z czterech państw członkowskich UE, które nie należą do strefy Schengen.

Zgodnie z komunikatem prasowym wydanym przez Radę na ten temat, Chorwacja od czasu przystąpienia do UE 1 lipca 2013 r. przestrzega wszystkich wymogów dorobku Schengen, z wyjątkiem zniesienia kontroli na granicach wewnętrznych.

“Zgodnie ze statutem akcesyjnym Chorwacji do UE złagodzenie tych kontroli może nastąpić wyłącznie na mocy rezolucji Rady, po sprawdzeniu, czy Chorwacja spełnia kryteria Schengen zgodnie z procesami oceny Schengen” – stwierdza Rada w tym samym komunikacie prasowym.

Chorwacja ogłosiła swoją gotowość do rozpoczęcia przeglądu Schengen w lipcu 2015 roku, a ocena trwała do 2020 roku.

Komisja UE stwierdziła 22 października 2019 r., że Chorwacja podjęła niezbędne kroki, aby zapewnić przestrzeganie wszystkich norm i standardów Schengen. Pomimo pozytywnej oceny, Komisja podkreśliła, że Chorwacja będzie musiała kontynuować pracę nad realizacją wszystkich bieżących działań, ze szczególnym naciskiem na kontrolę granic.

W tym czasie ówczesny premier Słowenii Marjan Sarec potępił wyrok, nazywając go politycznym i nalegając, aby Chorwacja najpierw zastosowała się do orzeczenia arbitrażowego w sprawie sporu granicznego ze Słowenią.

Human Rights Watch, międzynarodowa grupa pozarządowa, również skrytykowała ocenę, sugerując, że Chorwacja powinna zostać wykluczona z członkostwa w Schengen z powodu brutalnych ataków na uchodźców na jej granicach.

“Nadużycia Chorwacji wobec migrantów na jej granicach czynią bezużytecznym założenie, że członkostwo w Schengen jest uwarunkowane przestrzeganiem praw człowieka” – stwierdziła wtedy Lydia Gall, starszy badacz HRW na Europę Wschodnią i Bałkany.

Chorwackie organizacje społeczeństwa obywatelskiego i aktywiści, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich oraz szereg międzynarodowych organizacji rządowych i pozarządowych przyłączyło się do żądań, naciskając na UE, aby wykluczyła Chorwację ze strefy Schengen, jeśli jej urzędnicy nie zaprzestaną nielegalnych i brutalnych ataków na migrantów.

Francja i Holandia były do tej pory zagorzałymi przeciwnikami wejścia Chorwacji do strefy Schengen, powołując się na “kwestie praworządności”. Oba kraje zgodziły się jednak teraz z resztą UE, że Chorwacja powinna mieć prawo wejścia do strefy Schengen.

W następstwie wybuchu epidemii koronawirusa, Unia Europejska wydała szereg wytycznych i zaleceń dla państw członkowskich, aby pomóc im w stopniowym znoszeniu ograniczeń w podróżowaniu i ożywieniu branży turystycznej.

Podczas gdy wiceprzewodniczący Unii Europejskiej Margaritis Schinas stwierdził, że “nie ma miejsca na dyskryminację” podczas przedstawiania rekomendacji, kraje takie jak Rumunia, Bułgaria i Chorwacja “doświadczają dyskryminacji”, ponieważ pozostają poza strefą Schengen, pomimo spełnienia wszystkich kryteriów członkostwa określonych przez Parlament Europejski i Komisję Europejską.

Jeśli chodzi o przyjęcie tych trzech narodów do strefy Schengen, niektóre państwa członkowskie, takie jak Holandia i Francja, nadal sprzeciwiają się ich udziałowi ze względu na “obawy dotyczące praworządności”.

Dacian Ciolos, rumuński poseł do Parlamentu Europejskiego, podzielił się nagraniem wideo z dwudniowej podróży z Bukaresztu do Brukseli.

Natomiast Dragoș Tudorache, rumuński poseł do Parlamentu Europejskiego (RENEW), twierdzi, że “to, co wydarzyło się w ciągu ostatnich dwóch miesięcy dla wszystkich obywateli UE, wydarzyło się dla obywateli Rumunii, Bułgarii i Chorwacji przez ostatnie 12-13 lat.”

Europoseł Tudorache zabiega o polityczny sygnał, znak, że osoby znajdujące się na liście oczekujących na przyjęcie do strefy Schengen kwalifikują się do rozważenia przyjęcia.

W lutym tego roku, podczas Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa w Niemczech, premier Rumunii Ludovic Orban oświadczył, że rumuński rząd uważa, iż kraj ten spełnił wszystkie warunki członkostwa w Schengen.

Co na to Komisja Europejska?

Uwagi Johanssona pojawiły się podczas debaty na temat rocznego raportu Schengen, którego autorką jest słoweńska eurodeputowana Tanja Fajon (S&D).

Komisarz podkreślił znaczenie przywrócenia strefy Schengen poprzez wyeliminowanie krajowych kontroli granicznych, nałożonych w celu powstrzymania rozprzestrzeniania się epidemii koronawirusa.

“Wirus stanowi poważne zagrożenie, ale ograniczenia na granicach wewnętrznych nie powstrzymały i nie powstrzymają rozprzestrzeniania się wirusa. Tylko zjednoczone wysiłki pomogą nam w rozwiązaniu tej sytuacji” – oświadczył Johansson w Parlamencie Europejskim.

Tanja Fajon, deputowana do Parlamentu Europejskiego, podkreśliła w opracowaniu wielokrotne wprowadzanie przez kraje strefy Schengen kontroli granicznych po 2015 roku, przede wszystkim podczas wybuchu epidemii koronawirusa.

“Strefa Schengen powinna być obecnie w pełni funkcjonalna, mimo że jest całkowicie sparaliżowana. Jest podtrzymywana przez apparata” – zauważył słoweński europoseł.

Fajon stwierdził, że kraje, które prowadzą nieracjonalne kontrole graniczne, powinny spotkać się z dalszymi sankcjami.

Odnosząc się do wejścia Bułgarii, Chorwacji i Rumunii do strefy Schengen, stwierdziła: “Nie możemy tolerować Europy, która funkcjonuje na dwóch różnych poziomach.”

Bułgaria, Chorwacja i Rumunia zostały zobowiązane przez Komisję Europejską do stałego wstępowania do strefy Schengen.

Johansson oświadczyła w maju, że popiera przystąpienie Bułgarii, Rumunii i Chorwacji do strefy bez granic, podkreślając jednocześnie wagę aktualizacji i wzmocnienia Schengen przez UE.

Johansson domagała się wówczas, by państwa członkowskie Unii Europejskiej otworzyły swoje granice, gdy epidemia koronawirusa zostanie opanowana. Jednak kraje takie jak Holandia i Francja sprzeciwiają się wejściu tych trzech europejskich państw do strefy Schengen, powołując się na “obawy o praworządność”.

Bibliografia

‘Croatia Set to Join Schengen Area – ETIAS.COM’. Dostęp 19 grudnia 2021 r. https://etias.com/articles/croatia-set-to-join-schengen-area.

Crowcroft, Orlando. A Decade after Talks Began, Is Romania Any Closer to Joining Schengen?” euronews, 26 marca 2021 r. https://www.euronews.com/2021/03/26/a-decade-after-talks-began-is-romania-any-closer-to-joining-schengen.

SchengenVisaInfo.com. EU Council Agrees Croatia Has Fulfilled All Criteria to Join the Borderless Schengen Area”, 10 grudnia 2021 r. https://www.schengenvisainfo.com/news/eu-council-agrees-croatia-has-fulfilled-all-criteria-to-join-the-borderless-schengen-area/.

Balkan Insight. Komisja Europejska: Romania, Bulgaria, Croatia Should Join Schengen”, 3 czerwca 2021 r. https://balkaninsight.com/2021/06/03/european-commission-romania-bulgaria-croatia-should-join-schengen/.

SchengenVisaInfo.com. France and Netherlands Remain Unsupportive of Romania, Bulgaria and Croatia’s Schengen Accession”, 26 maja 2020 r. https://www.schengenvisainfo.com/news/france-and-netherlands-remain-unsupportive-of-romania-bulgaria-and-croatias-schengen-accession/.

EUobserver. Romania, Bulgaria, Croatia, “join Schengen” Call by EU Parliament’. Dostęp 19 grudnia 2021 r. https://euobserver.com/democracy/152406.

SchengenVisaInfo.com. The Schengen Agreement – History and the Definition’. Dostęp 19 grudnia 2021 r. https://www.schengenvisainfo.com/schengen-agreement/.

ETIAS.info. ‘Will Bulgaria Join Schengen Area Soon?’, 9 stycznia 2019 r. https://www.etias.info/bulgaria-schengen-area-member/.

Henrique Horta